In het begin van onze jaartelling bestond dit gebied uit opgeslibde kwelders, waarop sinds 600 voor Christus mensen woonden.
Eerst woonden ze gewoon op de hoogste delen, de kwelderwallen. Later verhoogden ze hun woonplaatsen tot woonheuvels, de wierden. Kronkelend stroomde door dit gebied de Hunze -het tegenwoordige Reitdiep- die bij Pieterburen in de Waddenzee uitmondde.
Door een inbraak van de zee kreeg de Hunze verbinding met de Lauwerszee. In de oude benedenloop vinden we nog het stroopmje de Kromme Raken, waar we op onze route doorvaren. De Hunze werd door bedijkingen en later ook door bochtafsnijdingen gekanaliseerd tot het Reitdiep.Sluizen als de Aduarderzijlen, de Schouwerzijl e de Schaphalsterzijl werdenaangelegd voor de afwatering van de achterliggende gebieden. We peddelen tijdens deze kanoroute langs deze zijlen en varen zowel over het Reitdiep als door het marengebied.

In het water van het Reitdiep en de Kromme Raken groeien verschillende soorten fonteinkruit, zannichellia en kroossoorten.Langs de oevers staan hier en daar riet, lisdodde, oeverzegge, lidsteng, harig wilgenroosje, waterbies, grote egelskop, watertotkruid, echte valeriaan, zeebies, gele lis, waterweegbree, liesgras en mannagras. Waterhoen en kleine karekiet zijn er talrijk. In de bosjes langs de oever horen we de bosrietzanger. De meest voorkomende broedvogels zijn de grote en kleine karekiet, kuifeend, meerkoet, fuut, rietzanger en de rietgors. Het Reitdiep is zowel in de zomer als in de winter een belangrijke pleisterplaats voor verschillende eendensoorten. Regelmatige herfst- en wintergasten zijn de dodaars, brilduiker, grote zaagbek, nonnetje, smient en wintertaling. In steile, afgeslagen oevers van het Reitdiep kunnen broedkolonies van de oeverzwaluw gevestigd zijn.

De routebeschrijving start bij de Zijlsterhoeve in Aduarderzijl. Wij volgen het Aduarderdiep in noordelijke richting.

1.Aduarderzijlen

Voor de ontwatering van de omgeving van Aduard lieten de monniken van het daargelegen Cisterciënzer klooster rond 1400 het Aduarderdiep graven. Aan het eind van het diep kwamen twee uitwateringssluizen of 'zijlen'. Omdat de Aduarderzijlen twee waterwegen naar de stad Groningen beheersten, werden ze in oorlogstijd zwaar bewaakt. Tijdens de tachtigjarige oorlog gebeurde dit met een echte schans die in 1593 en 1594 een paar keer -na bloedige gevechten- van eigenaar wisselde. Een belangrijke rol speelde de schans in 1672, toen de Münsterse 'Bommen Berend' vergeefs probeerde de schans te veroveren en op 28 augustus het Gronings ontzet volgde. De huidige sluizen datern van 1706 en 1867. Het complex werd in 1993 volledig gerestaureerd.

We varen door de 'zijlen' en slaan linksaf het Reitdiep op. Na circa 2 kilometer zien we links een steiger. We nemen de tweede afslag rechts en varen de Kromme Raken op naar Schouwerzijl. Direct na de afslag is aan de linkeroever een kanosteiger. Wie een kijkje wil nemen op de uitkijktoren kan hier aanmeren.

2.Schouwerzijl

Tot circa 800 na Christus stroomde de Hunze hier naar het noorden. Nadat de rivier haar loop had verlegd naar het westen, bleef in de brede bedding nog slechts een kleine geul over, de Kromme Raken. Het noordelijk gelegen gebied waterde hierdoor af. Na de bedijking werd er een zijl aangelegd die genoemd werd naar de vlakbijgelegen wierde Schouwen. Zo ontstond de Schouwerzijl en op den duur het dorpje. De huidige sluis dateert uit 1730. In het huis ernaast -met het wapen van het waterschap Westerkwartier- woonde vroeger de sluismeester.

We volgen de Kromme Raken.

Wie een bezoek wil brengen aan Warfhuizen slaat na 2 kilometer linksaf. In Warfhuizen kan worden aangelegd bij dekanosteiger in het dorp, circa 200 meter voorbij de brug. (Dit is een mogelijke koppeling met de route GR1, Molenrij)

De hoofdroute gaat rechtdoor.

3.Warfhuizen

Na circa 2 kilometer varen we onder de brug van de autoweg door.

De beide wierden van Warfhuizen horen bij de wierdereeks op de linkeroever van de oude Hunze. Het Warfhuisterloopdiep -waar langs we valeriaan, paarse morgenster en moerasspirea kunnen zien- stroomt tussen de beide wierden door. Het is een onderdeel van de oude trekvaartroute tussen Winsum en Ulrum. Deze verbinding zorgde voor de nodige bedrijvigheid, zoals aan de voormalige vlasfabriek op de linkeroever nog is te zien.Vlak vóór de brug zien we in de scherpe bocht naar rechts de overblijfselen van een oude boomgaard met hoogstam appels en -peren. Nadat het bedrijf werd stilgelegd is dit een belangrijk gebied geworden voor verschillende soorten zangvogels, zoals het winterkoninkje en de wielewaal. Ook is het een belangrijk rust- en jachtgebied voor buizerd en torenvalk en een schuilgebied voor reeën, patrijs en fazant.

We slaan vervolgens direct rechtsaf en varen door naar Mensingeweer. Bij de trap, bij het hoogholtje, kunnen we aanmeren.

Kanovaarders van 'de Salamander' peddelen via de Hoornse Vaart in zuidoostelijke richting en slaan linksaf, richting Mensingeweer.

4.Mensingeweer

Niet de 16e eeuwse kerk, maar het Mensingeweersterloopdiep bepaalt de structuur van dit dorp. Dit diep, dat
vóór 1634 is gegraven als onderdeel van de eerdergenoemde trekvaartroute, kent een rijke vegetatie langs de
oevers. Het achtervoegsel 'weer' in Mensingeweer duidt op de waterkering tegen de vroegere Hunze. Hoog boven
het dorp torent de in 1855 gebouwde pelmolen 'Hollands Welvaart'. We varen onder een hoog houten bruggetje
door, dat in Groningen'hoogholtje' wordt genoemd.

We volgen het Mensingeweersterloopdiep tot we na ruim 3 kilometer bij het Winsumerdiep komen. Hier slaan we
rechtsaf.

Wie Winsum wil bezoeken gaat linksaf. (Mogelijke verbinding met de Kanoroute GR2, Winsum)

Kanovaarders van 'De Horizon' varen vanuit de haven in Winsum in westelijke richting het Winsumerdiep op.

5.Winsumerdiep

Dit gedeelte van het Winsumerdiep werd in de 15e eeuw gegraven als afwateringskanaal naar de Schaphalsterzijl. Aan de rechterkant ligt de Batenborg, genoemd naar de 17e eeuwse eigenaresse Bate. Zij heette 'de Sighers', haar man gewoon 'Sighers' en zoon Wolter ging als 'van Sighers' door het leven. De laatste meende van moederskant recht te hebben op de jonkerstitel en noemde zich 'hoveling te Baflo, Ranum, Maarhuizen, Mensingeweer en Eenrum'. De oorspronkelijke grachten en singels van de Batenborg zijn nog grotendeels aanwezig.

We volgen het Winsumerdiep tot aan het Reitdiep.

6.Schaphalsterzijl

De eerste uitwateringssluis werd hier in 1459 aangelegd bij een kronkel in het Reitdiep die de schapehals werd genoemd. Oorspronkelijk was de zil van hout. In 1734 werd deze vervangen door een stenen exemplaar. Het sluiswachtershuis bij de zijl dateert in de huidige vorm uit de 19e eeuw.

Na het passeren van de Schaphalsterzijl -wie wil pauzeren kan aanleggen bij de kanosteiger- slaan we linksaf en varen terug naar de Zijlsterhoeve.

Kanovaarders van 'de Horizon' en van 'de Salamander' varen rechtsaf het Reitdiep op en lezen verder bij routebeschrijving nummer 1.

Bron: Kanoroute GR 3 Aduarderzijl van ANWB en Provinciale VVV Groningen.© 1994