Tijdens deze kanotocht peddelen we door een deel van het landschap Vredewold in het zuidelijk Westerkwartier. De kern van het landschap is een zandrug, waarop de dorpen Midwolde, Lettelbert en Oostwold liggen. Er omheen strekken zich laagveengebieden uit. Het noordelijker gelegen Enumatil ligt op de overgang van het veen- naar het zeekleigebied. We varen ondermeer over het Leekstermeer, een fraai natuurgebied met vele watersportmogelijkheden. De vochtige weilanden rond dit meer trekken veel watervogels aan, zoals kieviten, tureluurs, grutto's, de watersnip en zelfs kemphaantjes. Hier overwinteren bovendien duizenden kolganzen, en rietganzen. Gezien de aantallen spreekt men van een watervogelgebied van internationaal belang. Tijdens de trek biedt het Leekstermeer rust en voedsel aan vele steltlopers, kleine zwanen en ganzen. Tijdens deze tocht kan een bezoek worden gebracht aan het landgoed en jeugdpark Nienoord.

De routebeschrijving start bij het watersportcentrum Westerkwartier in Lettelbert

1.Lettelbert

Lettelbert ligt op een smal deel van de zandrug. De naam betekent letterlijk 'kleine buurt'. Langs de licht kronkelende hoofdweg staat een eenvoudig kerkje, waarvan de oudste delen uit de middeleeuwen stammen. Ten westen van de kanosteiger ligt het NIVON-kampeertrrein 'De Hondehoek', genoemd naar een streekje dat tussen Lettelbert en Midwolde ligt.

We varen in noordelijke richting over het Lettelberterdiep.

2.Lettelberterdiep

Het Lettelberterdiep werd in eerste instantie gegraven voor de afwatering. Vanaf het midden van de 16e eeuw maakte het deel uit van de vaarweg tussen Groningen en Friesland. Daarna werd het door de heren van Nienoord gebruikt voor de afvoer van turf uit hun veengebieden. Nu vinden we er vooral pleziervaart. Het diep is rijk aan water- en moerasplanten. 's-Zomers bloien langs de beschoeingen verschillende, fors uitgegroeide kruiden, zoals de moerasspirea, echte valeriaan, koninginnekruid en kattestaart

We varen onder de autoweg door en komen na circa 2,5 kilometer in Enumatil.

3.Enumatil

Enumatil ontstond op een kruispunt van een land- en een waterweg. De vaste brug, in het gronings 'til', is genoemd naar Enuma. Opvallend in het dorp is korenmolen 'Ebenhaëzer'. Het is een achtkante bovenkruier met stelling. De uit 1907 daterende molen kan op afspraak worden bezichtigd.

Na een bezoek aan Enumatil varen we circa 300 meter terug en slaan linksaf het Hoendiep op, richting De Poffert.

4.Hoendiep

In de 16e eeuw werd een vaarweg gemaakt tussen Groningen en Leeuwarden. Daarbij werden zo veel mogelijk bestaande waterlopen benut, zoals de Munnikesloot, de Gave, het Leekstermeer en het Lettelberterdiep. Tussen 1616 en 1657 werd in fasen een nieuw kanaal gegraven: het Hoendiep. Het gedeelte waar we nu door peddelen, tussen De Poffert en Enumatil, snijdt de omweg via het Leekstermeer af. Het Hoendiep werd een belangrijke scheepvaartweg, maar na het graven van het Van Starkeborghkanaal (1928-1938) verloor het diep die functie

Na circa 3,5 kilometer varen komen we in De Poffert.

5.De Poffert

De Poffert dankt zijn naam aan 'poffert'. Dit is een eenvoudig en voedzaam gerecht dat ook wel trommel- of ketelkoek wordt genoemd. Het deeg bestaat uit een mengsel van meel, gist, melk, boter, rozijnen en krenten. Dit mengsel wordt in een blikken vorm gedaan. Na het rijzen wordt de vorm in een pan kokend water gezet. Als het deeg gaar is , kan de 'koek' gegeten worden. Vlakbij De Poffert lag het streekje de Pannekoek.

We slaan rechtsaf, de Gave op. We volgen de Munnikesloot en gaan onder de autoweg door.

6.Munnikesloot

De Munnikesloot is gegraven door monniken van de abdij van Aduard. Langs dit kanaal hebben een aardappelmeel- en een strokartonfabriek gestaan. Wat bleef waren arbeidershuisjes, een directeurswoning en een klein industrieterrein.

We komen op het Leekstermeer.

7.Het Leekstermeer

Het Leekstermeer is ontstaan uit een oude waterloop die door afkalving van de venige oevers steeds groter werd. Vroeger noemde men het 'Soltemeer'. Dit omdat het water regelmatig brak werd door bij hevige stormen aangevoerd zeewater. De landerijen langs de oever zijn laag gelegen veenweidegebieden. Een deel wordt als weidevogelreservaat beheerd. Op de schhrale graslandjes langs de noordoever van het Leekstermeer bloeien in het voorjaar pinksterbloem, boterbloem, moerasvergeetmeniet en echte koekoeksbloem. De laatstgenoemde is herkenbaar aan de rafelige, lilagekleurde kop en witte halsband. Bij de monding van het Lettelberterdiep zien we een stukje moerasbos.

We peddelen langs de rechteroever van het Leekstermeer tot we rechts het Lettelberterdiep zien.

Kanovaarders van paviljoen Cnossen varen rechtdoor, richting Lettelberterdiep. Wie een bezoek wil brengen aan het landgoed en recreatiecomplex Nienoord in Leek, vaart het Leeksterhoofddiep op tot in de haven van Leek. Dit is vice versa circa 5 kilometer varen. De hoofdroute gaat verder via het Lettelberterdiep.

8.Landgoed Nienoord

Het Leeksterhoofddiep werd in de 16e eeuw gegraven in opdracht van de heer van Nienoord. Hij gebruikte het kanaal voor de afvoer van turf en de afwatering van de Nienoordse venen. Het landgoed Nienoord bestaat uit een borg, bossen, weilanden en akkers. De borg werd omstreeks 1525 gebouwd door Wigboldes van Ewsum. De
Van Ewsums hebben lange tijd een belangrijke rol gespeeld in het Vredewold. Zo werden vanuit Nienoord de uitgestrekte venen tussen Leek en Zevenhuizen geëxploiteerd. In 1846 brandde de borg af Ongeveer twintig jaar later werd de borg in de huidige vorm herbouwd. In de bossen rond het landgoed komen ruim vijftig soorten broedvogels voor. In de jaren vijftig kocht de gemeente Leek het landgoed en werd er het nationaal rijtuigmuseum gevestigd. Ook is er een kinderboerderij met speeltuin. Al met al een toeristische trekpleister van formaat.

Na een bezoek aan Nienoord varen we terug naar het meer en peddelen het Lettelberterdiep op.

9.Lettelberter Petten

Ten oosten van het Lettelberterdiep liggen de Lettelberter Petten. In de loop van de 19e eeuw werd in dit laagveengebied begonnen met het baggeren van turf. Er ontstond een stelsel van smalle trekgaten en legakkers. Op de legakkers werd de veenbagger gedroogd om er later turf van te snijden. Het pettencomplex is een erg gevarieerd moerasgebied dat in bezit is van de Stichting Het Groninger Landschap. Het gebied heeft open water, rietvelden met biezen en lisdodden, zeggenvelden en elzen- en wilgenbos. Broedvogels zijn waterral, rietzanger, zwarte stern en vermoedelijk de porseleinhoen.

Via het Lettelberterdiep komen we bij het vertrekpunt.

Kanovaarders van paviljoen Cnossen lezen verder bij 1.

Bron: Kanoroute GR 8 Lettelbert van ANWB en Provinciale VVV Groningen.© 1994