Tijdens deze kanoroute peddelen we door waterlopen die zijn ontstaan in de tijd voor de bedijkingen. Door de werking van eb en vloed ontstond achter elk zeegat een waaiervormig netwerk van kronkelige stromen. De breedste worden nu maren genoemd, de smalste prielen. Op de hoogste delenvan de kwelders - de zogenaamde kwelderwalle - vestigden zich mensen. Toen de zeespiegel steeg, verhoogde men de woonplaatsen. Zo ontstonden wierden Op onze tocht komen we langs de wierden van Wehe-den Hoorn, Eenrum en Warfhuizen.

De meest voorkomende broedvogels van de rietzomen zijn de kleine karekiet, meerkoet, fuut, bosrietzanger en rietgors. Delaatstgenoemde heeft een voorkeur voor water met overjarig riet. Verder kunnen we de wilde eend, tafeleend en kuifeendaantreffen. Een regelmatige bezoeker vanuit het Lauwersmeer is de bruine kiekendief. Ook vliegt soms een visdiefje over. Die is te herkennen aan de rode snavel en de V-vormige staart.

Molenrij

Molenrij heeft z'n ontstaan te danken aan het ooit westelijker gelegen 12e eeuwse Oldenclooster. De naam Molenrij werd voor het eerst gebruikt in de 18e eeuw. De naam verwees naar drie koren- en pelmolens die er stonden. De laatste ging in 1955 in vlammen op. Dankzij het Molenrijgstermaar werd hier in de tweede helft van de 19e eeuw een fabriek voor cichorei gevestigd. Dit was een vervangingsmiddel voor de veel duurdere koffie. In dezelfde tijd bouwde men een aantal arbeiderswoningen. Het haventje werd in 1982 opgeknapt.

We varen in zuidelijke richting. We volgen het Molenrijgstermaar tot aan de Hoornse Vaart. Hier slaan we linksaf en varen naar Wehe-den Hoorn. Daar is gelegenheid voor een koffiestop. Dit is tevens het vertrek- en eindpunt van de kanovaarders van 'De Salamander'.

Wehe-den Hoorn

Wehe is van oorsprong een wierdedorp. Dit in tegenstelling tot den Hoorn, dat ontstond in een hoek (hoorn) van de oude Marnedijk. Het eerste dorp is van oudsher protestants en het tweede katholiek. Pater Ignatius kocht er in 1730 elf jukken - zo'n 5,5 hectare - land. Korte tijd later liet hij hier de eerste katholieke schuurkerk van Groningen bouwen. Na 1900 begonnen beide dorpen langs de verbindende Marneweg naar elkaar toe te groeien.

Wie na Wehe-den Hoorn Eenrum wil bezoeken ( ca 20 minuten varen) neemt de eerste afslagmogelijkheid naar links en peddelt het Eenrumermaar op.

Eenrum

Midden op de wierde van Eenrum staat een imposante romano-gotische kerk uit de 13e eeuw. De 48 meter hoge toren, eens een baken voor de schepen op zee, kwam in 1652 gereed. Als baken voor kanovaarders kan pelmolen 'De Lelie' dienen. Deze in 1862 gebouwde molen is de oudste van de provincie. In het vroegere molenhuis is sinds 1987 een mosterdmuseum annex restaurant gevestigd. Een andere horeca-attractie is 'De Kromme Raake'. Met haar ene kamer is dit het kleinste hotel ter wereld.

Verder telt het dorp een ambachtelijke klompenmakerij, een kaarsenmakerij en voor de tuinliefhebbers het 'Arboretum' - een unieke verzameling bomen en struiken - en 'De Kleine Plantage' met een afdeling stinzenplanten.

Op de plaats van de voormalige waterzuivering is een kanocamping aangelegd.

De hoofdroute gaat rechtdoor. Na ca 800 meter na het Eenrumermaar varen we onder de brug van de autoweg door. (Hier
ligt een mogelijke verbinding naar de route GR3, Aduarderzijl)

We houden rechts aan en varen verder in zuidwestelijke richting.

De Kromme Raken

We varen in het oude stroomdal van de Hunze, die ooit in de buurt van Pieterburen in zee uitmondde. In de 17e eeuw werd de Kromme Raken onderdeel van de trekvaartroute Winsum-Ulrum. In de bermen van het oude jaagpad op de linkeroever treffen we een bijzondere vegetatie aan. Vanaf de waterkant zijn pastinaak, ratelaar, gele- en paarse morgenster en zelfs bosaardbei te zien, De bloemen van de morgensterren zijn alleen 's-morgens open.

Na ruim twee kilometer slaan we rechtsaf en varen naar Warfhuizen. (het bordje van de Molenrij-route geeft hier geenduidelijke richting aan. Wij zijn per ongeluk rechtdoor gevaren. Dit is een onderdeel van de tocht GR3)

Warfhuisterloopdiep

Voor we het dorp binnenvaren, zien we op de linkeroever het restant van een voormalige vlasfabriek, waarin nu een jachtbouwbedrijf is gevestgd. De langgerekte structuur van het dorp kan verklaard worden door de ligging op twee wierden, aan beide zijden van het diep

In Warfhuizen kunnen we, zo'n 200 meter na de brug - bij de picknickplaats, voorzien van toilet - uitstappen voor een bezoekaan het dorp. We volgen het Warfhuisterloopdiep tot aan het (brede) Hunsingokanaal. Hier slaan we rechtsaf en komen nacirca 1,5 kilometer varen ter hoogte van de borg Verhildersum en museumboerderij Welgelegen. Na de brug kunnen we voor het hoogholtje bij de kanosteiger uitstappen.

Voor de brug passeren we links één van de hoogste wierden van Groningen, de bijna 6 meter hoge Oostelijke Tuinsterwierde.

Borg Verhildersum en Welgelegen

Verhildersum is in aanleg 14e eeuws. Na de Verhildema's woonde hier een hele reeks leden van de familie Tjarda van Starkenborch. In 1953 werd Verhildersum door de gemeente Leens - nu onderdeel van de gemeente De Marne - aangekocht voor 30.000 gulden. Het interiuer geeft een goed beeld van het 19e eeuwse leven van de Groninger jonkers. In het koetshuis worden regelmatig wisselexposities gehouden en in het 'schathoes' is een restaurant-theeschenkerij gevestigd. In de boerderij welgelegen is een landbouwmuseum gevestigd. Hier kunnen we zien hoe men op het Groninger boerenbedrijf werkte voordat de mechanisatie z'n intrede deed.

We volgen het Hunsingokanaal en varen onder de autoweg door. Na 2 kilometer slaan de kanovaarders van 'De Horizon' linksaf. Zij volgen het Molenrijgstermaar en varen naar het startpunt.

De kanovaarders van 'De Salamander' varen rechtdoor en gaan via de Hoornse Vaart naar het startpunt.

Bron: Kanoroute GR 1 Molenrij van ANWB en Provinciale VVV Groningen.© 1994