Visvliet ligt aan de Lauwers. Dit is vanouds het grensriviertje tussen Groningen en Friesland. Door inbraken van de zee in demonding van de Lauwers ten noorden van Visvliet, ontstond tussen 800 en 1000 de Lauwerszee. In de 13e eeuw begon mendoor het leggen van dijken land terug te winnen op de zee. In dit gebied waren het met name de monniken van het omstreeks 1240 gestichte Gerkesklooster die de spade ter hand namen. Hun bedijkingswerk ging gepaard met het leggen en verleggen van sluizen (zijlen) in de Lauwers. Stapje voor stapje gingen zij noordwaarts. Zo ontstonden in de 14e en 15e eeuw achtereenvolgens Visvliet, Pieterzijl en Munnekezijl. De meest noordelijke zijl -Lauwerzijl- kwam pas in 1754 tot stand toen derol van het Gerkesklooster al lang was uitgespeeld.

Tijdens onze tocht kunnen we op rustige plekken gele plomp tegenkomen. Deze plant vormt grote tapijten van ronde bladerendie lijken op het blad van de waterlelie. Op ondiepe plaatsen groeit het pijlkruid en in het riet kunnen we de echte valeriaan zien bloeien. De rose pluimen van de moerasspirea bloeien tot diep in de zomer. Aan de oevers van de waterlopen grenzen kwetsbare weidevogelgebieden met kieviet, grutto, veldleeuwerik en scholekster.

De routebeschrijving begint bij camping de Lauwers in Visvliet. We varen in oostelijke richting over de Lauwers. We peddelenonder de autoweg door en komen na circa 300 meter bij een splitsing. We nemen de Linker vaarweg, de Oude Lauwers.

1.Oude Lauwers.

De Lauwers, door de romeinen Lavica genoemd, zorgde voor de afvoer van water van de achteliggende veen- en zandgronden naar zee. In het begin van de 15e eeuw besloten de monniken van het Gerkesklooster tot het graven van een nieuwe loop van de Lauwers. Hierbij werd gedeeltelijk gebruik gemaakt van bestaand water, zoals bijvoorbeeld de Zuiderriet. De oude loop werd afgedamd bij de Leegte, waar nu een brug ligt, en verderop bij De Hogedam. In de laatste dam werd een duiker gelegd voor de afwatering van het Kollumerland. In de nieuwe loop werd 'an die werve bij Lambertshuse' een sluis gelegd, de latere Pieterzijl. De Lauwers werd hier grensrivier toen in 1637 het slap bij kas zittende Friesland het voormalige kloosterbezit onder Visvliet verkocht aan Groningen. Op ondiepe plaatsen aan de waterkant probeert een wirwar van moerasplanten het water de baas te worden. Water- en moerasplanten proberen voortdurend om het water te verdringen. Dit heet het ' verlandingsproces'. In deze plantenkluwen vinden we gele en slanke waterkers, bitterzoet, watermunt, moerasvergeetmeniet en het geurige kalmoes. Grote opschietende planren als liesgras, oeverzegge en gele lis spelen ook een belangrijke rol bij de verlanding

We volgen de Oude Lauwers tot deze zich samenvoegd met het Zijldiep. We varen vervolgens linksaf naar Munnekezijl. Bij de splitsing in Munnekezijl nemen we de linker vaarweg en kunnen aanleggen bij de kinderboerderij.

2.Munnekezijl

Spoedig na de Lamberts- of Pieterzijl, werd nog een zijl in de Lauwers gelegd. De bouw van de Munnekezijl hield verband met de aanleg van een nieuwe zeedijk, die van Niezijl via Kommerzijl naar Munnekezijl liep. Omdat de hierdoor ingepolderde Ruigewaard via deze zijl moest afwateren, vond het Gerkesklooster het niet meer dan billijk dat de daar wonende landeigenaren ook zouden meebetalen aan die zijl, maar die dachten hier anders over. Dit leidde tot conflicten met het klooster in 1471 en 1510. Tot de opheffing van het klooster in 1578 hield de abt het beheer over de zijl. Daarna ging het over naar de staten van Friesland. Bij het dorp, dat in het Fries 'Muontsjesyl' heet, was vanwege de strategische betekenis in de Tachtigjarige oorlog een schans. Tegenwoordig zijn de hervormde kerk van 1759 en de korenmolen van 1856 het meest in het oog springen. Bij de uitstroming van de Lauwers zien we in de dijk twee fraaie sluizen. De klassieke sluis uit 1741 is in de jaren tachtig gerstaureerd. Ernaast ligt de uitwateringssluis uit 1882 die op een stenen muur lijkt. Deze heeft maar liefst 22 stroomopeningen.

We varen terug, richting Pieterzijl.

3.Pieterzijl

Toen het land nog niet bedijkt was, lag hier een 'werve' of verhoging. Met het graven van het Zijldiep kwam daar een zijl. Deze werd genoemd naar de bewoner van het huis bij de 'werve'. Eerst was dit ene Lambert en later een Pieter, zodat de zijl eerst Lambertszijl en later Pieterzijl heette. Tegenwoordig is op deze plaats een klapbrug. De doopsgezinde gemeenschap, die aanvankelijk haar samenkomsten bij de leden thuis hield, bouwdein 1815 westelijk van de brug 'onder eigen toezicht en beheer en hecht een sterk gebouw'. 'Wijl de predikanten niet gaarne te Pieterzijl wilden wonen' besloot de gemeente in 1887 kerk en pastorie te verplaatsen. En zo gebeurde het dat vijf jaar later de kerk van Pieterzijl werd afgebroken om in Grijpskerk

Na het bezoek aan Pieterzijl varen we terug naar het startpunt in Visvliet.

4.Visvliet De activiteiten van het Gerkesklooster begonnen ten oosten van de Lauwers met de stichting van een kloosterboerderij bij Lutjegast, het Hilmahuis. Een tweede boerderij stichtten zij nadat ze omstreeks 1320 een dijk hadden gelegd langs de rivier. Erg veilig was het er toen overigens nog niet. In 1387 moest de kerk namelijk ontruimd worden vanwege wateroverlast. Het duurde tot 1427 voor op dezelfde plaats weer een kerk werd
gebouwd. De monniken hadden toen al gezorgd voor een verbindingsdijk tussen de dijken aan weerszijden van de Lauwers. Bovendien hadden zij bij 'Bartoles huse' een zijl gelegd. Ook hadden zij in de weg die over de verbindingsdijk liep een brug gelegd. Na de aanleg van de Pieterzijl werd de zijl bij Bartoleshuis verwijderd. Een zijl ten oosten van Visvliet bleef wel liggen. In het dorp zien we verscheidene huizen met muren van kloostermoppen. Dit zijn grote bakstenen die onder andere bij de bouw van kloosters werden gebruikt. Eise Eisinga, in de 18e eeuw stichter van het Franeker planetarium, was één van de vroegere bewoners van Visvliet en naar hem is dan ook een straat genoemd.

Bron: Kanoroute GR 9 Visvliet van ANWB en Provinciale VVV Groningen.© 1994