Tijdens deze kanotocht peddelen we door Fivelingo. Dit is het zeekleigebied van noord-oost Groningen met wierdedorpen, middeleeuwse kerken, borgen en eeuwenoude boerderijen. Tussen 1000 en 650 voor Christus slibde het gebied op tot kwelderhoogte. Deze situatie is te vergelijken met het huidige waddengebied. Op de hoger gelegen kwelderwallen gingen mensen wonen. Door ophoging van hun woonplaatsen ontstonden de eerste wierden en wierdedorpen. 'Wierde' is het Groninger woord voor 'terp'. We varen over een aantal 'maren'. Dit zijn van oorsprong natuurlijke waterlopen uit de tijd vóór de aanleg van zeedijken.

De kanoroute begint bij kanocentrum 'Wirdumerklap' in Wirdum. We volgen het Damsterdiep in oostelijke richting.

1.Het Damsterdiep

We varen over het licht kronkelende Damsterdiep. Ooit werd het gedeelte tussen Winneweer en Farmsum de Delf genoemd. De naam is afgeleid van 'delven'. Dit betekent graven. De Delf werd in de middeleeuwen gegraven voor de afvoer van overtollig water naar de Eems. Eb en vloed, die vrij binnen kwamen, veroorzaakten kronkels in de waterloop. Ter verbetering van de waterafvoer werd het kanaal rond 1424 doorgetrokken naar de stad Groningen. De laatste jaren is het Damsterdiep populair bij waterrecreanten.

Na circa 1,5 kilometer varen we langs de voormalige borgen Ekenstein en Rusthoven. Hier is tevens een kanocamping.

2.Ekenstein

Links zien we het landgoed Ekenstein en restanten van de voormalige borg en steenfabriek Rusthoven. De eerstgenoemde werd rond het midden van de 17e eeuw -in opdracht van de toenmalige burgemeester van de stad Groningen Johan Eeck- als buitenhuis gebouwd. Na verschillende verbouwingen raakte het in de tweede wereldoorlog in verval. In 1950 werd het gebouw gerestaureerd en ingericht als hotel. In de boomsingels rond het landgoed bevindt zich een kolonie blauwe reigers. Ook kunnen we hier de holenduif aantreffen. Uit de gevelsteen kan worden opgemaakt dat Rusthoven in 1686 is gesticht. Na vele eigenaren werd de borg in 1804 verbouwd tot hoe het er nu nog ongeveer uitziet. In het zomerseizoen kan men er exposities van moderne kunst bezichtigen.

Na circa 500 meter slaan we linksaf, het Oosterwijtwerdermaar in. Kanovaarders van Chez Bateau en eetcafé Oosterwijtwerd slaan rechtsaf het Oosterwijtwerdermaar in.

3.Kop-hals-romp boerderij

De boerderij bij de spoorbrug is 'De Lindenhof'. Het is een kop-hals-romp boerderij. De boerderij dankt zijn naam aan de manier waarop hij is gebouwd. Het voorhuis -het woongedeelte- zit met een laag verbindingsstuk vast aan een grote schuur. Op de zolder boven dit deel werd het zaai- en pootgoed bewaard. De keuken is in de 'hals'. Vroeger werd hier het melkgerei gespoeld. Ook was er een karnkamer, waar de boter werd gemaakt. Het bedrijfsgedeelte was in de romp gevestigd.

Na ruim 2 kilometer komen we bij het eetcafé in Oosterwijtwerd. Dit is tevens het begin- en eindpunt voor de kanovaarders van het eetcafé. Hier ligt een mogelijke verbinding naar de kanoroute GR7, Oosterwijtwerd.

4.Oosterwijtwerd

Oosterwijtwerd is een gedeeltelijk afgegraven wierde. De vruchtbare wierdegrond werd over de Oosterwijtwerdermaar afgevoerd en bracht aan het begin van deze eeuw veel geld op. Opvallend is het fraai gelegen middeleeuwse kerkje dat vermoedelijk tegen het einde van de 12e eeuw is gebouwd. In het halfronde koor vindt men nog de oorspronkelijke kleine rondbogige vensters. Die zijn kenmerkend voor de romaanse bouwstijl.

Na circa 300 meter houden we rechts aan en varen het Godlinzermaar op.

5.Aardgaswinning

In het landschap zien we een aardgaslokatie. Dit heet een puttengroep of cluster. De Nederlandse Aardolie Maatschappij (NAM) heeft op het Groninger gasveld totaal 29 van dergelijke groepen. Hieruit kan dagelijks 480 miljoen m³ aardgas worden geproduceerd. Het naar bovengehaalde gas wordt niet rechtstreeks aan de consument geleverd. Daarvoor moet het eerst worden gezuiverd in de installaties van de puttengroep.

Voorbij de aardgaslokatie zien we op de linkeroever een kanosteiger met picknickplaats. Ter hoogte van Maarhuis varen we onder een bruggetje door. Circa 800 meter na deze brug slaan we rechtsaf.Na circa 200 meter gaan we rechtdoor, richting Oldenklooster.

6.Oldenklooster

Boerderij Maarhuis is van oorsprong een kloosterboerderij van het klooster Feldwerd. Dit klooster lag ten noord-westen van het dorp Holwierde en wordt ook wel het Oldenklooster genoemd. De kloosterlingen hebben zich intensief bezig gehouden met de aanleg van dijken en de ontginning van het gebied.

Wie een bezoek wil brengen aan Krewerd vaart na 1 kilometer rechtdoor, kan aanmeren bij de steiger, en vaart vervolgens terug.

7.Krewerd

De naam Krewerd betekent 'kraaiendorp'. In het midden van dit wierdedorp staat een middeleeuws kerkje. Dit is een goed voorbeeld van de romano-gotiek. Kenmerkend voor deze stijl zijn de met vensters, nissen en metselwerk rijk versierde gevels. In de kerk staat één van de oudste, nog bespeelbare orgels van Nederland. Het orgel dateert van 1531.

De hoofdroute gaat linksaf, het Krewerdermaar op. Na 800 meter rechts aanhouden en in zuidelijke richting verder varen.

8.Grote Heekt

Langs de Grote Heekt stond ooit een aantal steenfabrieken. De belangrijkste grondstof -zware knipklei- was in de directe omgeving genoeg voorhanden. De brandstof in de vorm van turf of steenkool werd over water aangevoerd. Ook de gebakken stenen konden via de Grote Heekt worden vervoerd. Door de grote concurrentie verdwenen de steenfabrieken vrijwel allemaal. Na circa 1 kilometer varen zien we links nog de droogschuren van een steenfabriek.

We varen rechtdoor naar Appingedam.

9.Appingedam

Appingedam is een middeleeuws stadje dat is ontstaan langs de Delf bij een dam in het riviertje de Abt. De plaats groeide uit tot een belangrijke handelsstad. In 1327 kreeg Appingedam stadsrechten en werd het centrum van Fivelingo. In het historische centrum ligt de Wijkstraat met daaran de middeleeuwse Nicolaïkerk en het oude raadhuis. Langs het Damsterdiep passeren we enkele middeleeuwse huizen en laad- en losplaatsen. Opvallend zijn de 'hangende' keukens boven het Damsterdiep. In de 19e eeuw werden de huizen namelijk vergroot. Door ruimtegebrek bouwde men de keukens boven het water.

Bij het damsterdiep slaan we rechtsaf en peddelen naar Wirdumerklap.

Kanovaarders van Chez Bateau slaan linksaf en varen naar het vertrekpunt.

Kanovaarders van eetcafé Oosterwijtwerd lezen verder bij 3

Bron: Kanoroute GR 5 Wirdum van ANWB en Provinciale VVV Groningen.© 1994